Η παράδοση για τα κάλαντα

Καλήν εσπέρα άρχοντες αν είναι ορισμός σας, Χριστού τη θεία γέννηση να μπω στ’ αρχοντικό σας… Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά, ψηλή μου δεντρολιβανιά κι αρχή καλός μας χρόνος… Σήμερα τα φώτα κι ο φωτισμός, η χαρά μεγάλη κι ο αγιασμός…

Ποιος μπορεί να ξεχάσει την εμπειρία και τα ανάμικτα συναισθήματα όταν σαν παιδιά πηγαίναμε στους συγγενείς και τα γειτονικά σπίτια για να πούμε τα κάλαντα, πάντα με την ελπίδα κάποιου φιλοδωρήματος. Μας συνόδευαν το πατροπαράδοτο τρίγωνο, η φυσαρμόνικα και η φλογέρα. Οι προσφορές, χρήματα μαζί με κάποιο γλυκό κέρασμα!

Στον ελλαδικό χώρο έχουν καταγραφεί περίπου τριάντα παραλλαγές καλάντων. Ανάλογα με την περιοχή ονομάζονταν κάλαντα, κόλιντα, κόλεντας, κόλιαντας παραπέμποντας στις βυζαντινές καλένδες.

Στα παλαιότερα χρόνια και κυρίως στην επαρχία, οι νοικοκυραίοι έδιναν στα παιδιά φρούτα, καρύδια, αμύγδαλα και σταφίδες, αλλά δεν έλειπαν και τα τρόφιμα, αυγά, πλιγούρι, βούτυρο και σπανιότερα χρήματα.

Στη Δυτική Μακεδονία οι νοικοκυρές συνηθίζουν να ετοιμάζουν αφράτες κουλούρες για να προσφέρουν στους μικρούς καλαντιστές. Ενώ στις Κυκλάδες τα κάλαντα έπαιρναν συχνά και τη μορφή παράκλησης για οικονομική συνδρομή κοινωφελούς σκοπού, όπως για την αποπεράτωση ενός σχολείου ή ενός ναού. Τέτοιες ήταν και οι αυτοσχέδιες ρίμες της Πάρου ή τα κοτάκια της Νάξου και βέβαια οι μαντινάδες της Κρήτης.